Η Τεχνολογία Παραγωγής Ελαιολάδου στη Λέσβο κατά την Αρχαιότητα - Βιβλίο

                                             Περιεχόμενα
Πρόλογος.
Εισαγωγή.
Η έκθλιψη του καρπού της ελιάς.
Το τραπέτο
Οι μυλόπετρες των τραπέτων.
Ο mola olearia.
Κατάλογος λεκανών έκθλιψης.
Κατάλογος μυλόπετρων.
Η συμπίεση του ελαιοπολτού
Οι ληνοί.
Κατάλογος ληνών.
Οι μονόλιθοι των ελαιοπιεστηρίων.
Κατάλογος μονόλιθων.
Κατάλογος φωτογραφιών.
Κατάλογος σχεδίων.
Βιβλιογραφία.
Σελ. 148, 210 εγχ. Φωτ.

Τα λουτρουβειά της Χίου - Βιβλίο

190 σελίδες και 173 έγχρωμες φωτογραφίες.

Περιεχόμενα

Εισαγωγή

Η ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΟΥ ΚΑΡΠΟΥ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Η ΕΚΘΛΙΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΠΟΥ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ
Το τραπέτο
Το λουτρουβειό
Ο μύλος με την μια πέτρα
Η κατασκευή
Η μια τριψιά
Ο μύλος με τις όρθιες
Η κατασκευή
Η μια τριψιά
Το ζέψιμο του ζώου
Το λουτρουβειό της Συκιάδας

Η ΣΥΜΠΙΕΣΗ ΤΟΥ ΕΛΑΙΟΠΟΛΤΟΥΤο ελαιοπιεστήριο με μοχλό.
Το ξύλινο στυράκι.
Το ενδιάμεσο στυράκι.
Το σιδερένιο στυράκι.
Το σφίξιμο.
Οι πετσέτες
Η πυρήνα

Ο ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ
Ο ληνός
Ο αμουργολόγος
Το βαρέλι
Τα « ληνιάτικα».
Το υποχρεωτικό παρακράτημα.
Ένας άλλος τύπος ελαιοπιεστηρίου;

Η ΔΟΥΛΕΙΑ ΣΤΟ ΛΟΥΤΡΟΥΒΕΙΟ

ΤΟ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ

Η ΕΚΜΗΧΑΝΙΣΗ

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΛΟΥΤΡΟΥΒΕΙΩΝ ΤΗΣ ΧΙΟΥ

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
ΜΙΚΡΟ ΛΕΞΙΚΟ
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ
ΑΔΗΜΟΣΙΕΥΤΕΣ ΠΗΓΕΣ
ΠΡΟΦΟΡΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ (ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ)
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΤΟ ΛΟΥΤΡΟΥΒΕΙΟ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΑΤΑ ΤΗΣ ΧΙΟΥ

                   

Η μονή της Παναγίας της Φανερωμένης στο χωριό Ελάτα της Χίου είχε δικό της λουτρουβειό. Σώζονται ακόμα τα βασικά εργαλεία του. Ο μύλος, το στυράκι και ο μποτζαργάτης. Η πλάκα του μύλου, η επίπεδη επιφάνεια επάνω στην οποία “τρίβονταν” οι ελιές αποτελείται από τέσσερα τμήματα (φωτ.1). Περιφερειακά έχει κατακόρυφα χείλη λαξευμένα στην πλάκα. Στο κέντρο της υπάρχει σφηνωμένο κυλινδρικό ξύλο με τρύπα στο μέσον. Μέσα στην τρύπα αυτή περιστρεφόταν ο κατακόρυφος άξονας του μύλου που λεγόταν “ορθοστάτης”. Επάνω στην πλάκα διακρίνουμε το “κύλιντρο”, την μυλόπετρα που με το βάρος της έτριβε τις ελιές.

Τις τριμμένες ελιές τις συμπίεζαν με το “στυράκι” για να βγει το λάδι (φωτ.2). Εδώ το στυράκι είναι ξύλινο. Το κάτω μέρος του που ονομάζεται “κατωτράπεζο” έχει σκεπαστεί με τσιμέντο. Έτσι δεν μπορούμε να ξέρουμε πως ακριβώς ήταν. Ήταν ξύλινο όμοιο με το κατωτράπεζο των άλλων ξύλινων στυρακιών της Χίου που γνωρίζουμε; Λίγο έξω από το χωριό της Ελάτας στη άκρη ενός χωματόδρομου βρίσκεται η πέτρινη κατασκευή της φωτογραφίας 3. Τα κατασκευαστικά της στοιχεία δείχνουν ότι προέρχεται από κάποιου τύπου ελαιοπιεστήριο. Πληροφορίες από κάτοικους του χωριού αναφέρουν ότι προέρχεται από το στυράκι παλιού λουτρουβειού του χωριού και ότι το στυράκι της μονής είχε μια όμοια πέτρα. Υπάρχει λοιπών η πιθανότητα το στυράκι της μονής να είχε μια τέτοια πέτρα για κατωτράπεζο. Αυτό όμως δεν είναι παρά μόνο μια υπόθεση.

Αριστερά από το στυράκι υπάρχει κατακόρυφο κυλινδρικό δοκάρι. Είναι ο μποτζαργάτης. Όταν ο μποτζαργάτης περιστρεφόταν γύρω από τον κατακόρυφο άξονα του τυλιγόταν γύρω του χοντρό σκοινί το άλλο άκρο του οποίου κατέληγε στο στυράκι. Με τη βοήθεια του μποτζαργάτη συμπιέζονταν καλύτερα οι τριμμένες ελιές.

Στο επάνω μέρος του στυρακιού, που ονομάζεται “βορδώνι”, βλέπουμε ακουμπισμένα δυο παράλληλα δοκάρια. Προέρχονται από τον ξύλινο μηχανισμό του μύλου. Δεν πρέπει να πεταχτούν μέχρι να βρούμε τρόπο να τα βάλουμε πάλι στη θέση τους.

Ο ΜΥΛΟΣ ΤΟΥ ΣΑΜΑΡΑΔΕΛΛΗ

          Στη Λέσβο το ελαιοτριβείο, το κτήριο δηλαδή μέσα στο οποίο γινόταν με την δύναμη των ανθρώπων ή των ζώων όλα τα στάδια κατεργασίας του καρπού της ελιάς μέχρι να παραχθεί το λάδι, ονομαζόνταν «μύλος». Ταυτόχρονα μύλος ονομαζόταν και ο ελαιόμυλος. Το ειδικό μηχάνημα όπου αλέθονταν οι ελιές και παραγόταν ο ελαιοπολτός.

Ένας τέτοιος μύλος υπάρχει στην περιοχή Δελφόνια της Άντισσας. Ήταν γνωστός σαν “ο μύλος του Σαμαραδέλλη" και ανήκε στα αδέλφια Χαράλαμπο και Ηλία Σαμαρά. Πρόκειται για ένα μονόχωρο ορθογώνιο κτίσμα με προσανατολισμό από ΝΑ προς ΒΔ (σχ. 1). Σε μία πλάκα από λευκή μαλακόπετρα είναι χαραγμένο το όνομα των ιδιοκτητών αυτού του μύλου καθώς και η χρονολογία που χτίστηκε (φωτ.1). Διαβάζουμε λοιπόν ότι το ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟΝ ανήκε στους Ηλία και Χαράλαμπο Σαμαρά και ότι ιδρύθηκε την 15^η Μαΐου του 1935. Η πλάκα αυτή ήταν εντοιχισμένη επάνω από την κυρία είσοδο. Στον μύλο εργάζονταν τρία άτομα. Οι δύο ιδιοκτήτες και ένας εργάτης. Ο ελαιόμυλος (φωτ.2) αποτελείται από δυο μυλόπετρες κυλινδρικής μορφής «κομμένες» σε κοκκινωπό ηφαιστειογενές πέτρωμα. Η μια, η «κάτω πέτρα» είναι τοποθετημένη σε οριζόντια θέση επάνω σε κυλινδρική βάση χτισμένη με λίθους. Η βάση αυτή έχει ύψος 61 εκ. και διάμετρο 231 εκ. Επάνω στην κάτω πέτρα είναι τοποθετημένη σε κατακόρυφη θέση η «επάνω πέτρα». Η βάση του μύλου είναι κατά τέτοιο τρόπο χτισμένη, ώστε να σχηματίζεται γύρω από την κάτω πέτρα χείλος με κλίση προς το κέντρο. Έτσι δημιουργείται ένα είδος λεκάνης.

Μετά την άλεση ακολουθούσε το δεύτερο στάδιο κατεργασίας της ελιάς. Ο ελαιοπολτός έπρεπε να συμπιεστεί για να βγεί το λάδι που περιείχε. Η συμπίεση αυτή γινόταν στο ελαιοπιεστήριο. Το οποίο το ονόμαζαν "πρέσα". Στον μύλο των αδελφών Σαμαραδέλλη έχουμε ένα κοχλιωτό, χειροκίνητο, σιδερένιο, τετράστηλο ελαιοπιεστήριο (φωτ.3). Στο επάνω μέρος του είναι γραμμένη με ανάγλυφα γράμματα η φίρμα του εργοστασίου που το κατασκεύασε καθώς και η πόλη όπου έδρευε αυτή η φίρμα. Διαβάζουμε λοιπόν στην πρώτη σειρά ότι είναι κατασκευασμένο στα ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΑ Δ. ΙΣΗΓΟΝΗ, στη δεύτερη σειρά το αύξοντα αριθμό παραγωγής του Α^ΟΣ 1399, και στην τρίτη σειρά την πόλη κατασκευής που είναι η ΣΜΥΡΝΗ.

Οι ελιές που έπρεπε να αλεστούν απλώνονταν επάνω στην κάτω πέτρα. Το μουλάρι που ήταν ζεμένο στο μύλο βάδιζε κυκλικά γύρω από τη βάση του. Τότε η κατακόρυφη μυλόπετρα έκανε ταυτόχρονα δύο κινήσεις. Μία γύρω από τον εαυτό της και μία γύρω από το κατακόρυφο δοκάρι. Στην κίνηση της αυτή περνούσε επάνω από τις απλωμένες ελιές και τις μετέτρεπε σε "χαμούρι". Ο Χαράλαμπος Σαμαραδέλλης έσπρωχνε τις ελιές κάτω από την μυλόπετρα «μι του φτιαρέλ’». Ένα μικρό ξύλινο φτυάρι. O μύλος διέθετε δύο μουλάρια. Ένα είχε ο Ηλίας και ένα ο Χαράλαμπος. Τη μια μέρα «έβαζαν στη πέτρα» το ένα και την άλλη μέρα το άλλο.

Όταν ήταν να «φορτώσουν» την πρέσα ο Ηλίας τοποθετούσε ένα – ένα τα πανιά δίπλα της.Τα άνοιγε και ο εργάτης έριχνε μέσα 4 περίπου οκάδες χαμούρι. Στη συνέχεια ο Ηλίας έβαζε μέσα το χέρι του, άπλωνε το χαμούρι και μετά «έστρωνε» τα πανιά στη μεταλλική λεκάνη της πρέσας. Με τον ίδιο τρόπο γέμιζαν και τοποθετούσαν, το ένα επάνω στο άλλο, 40 περίπου πανιά. Με τη βοήθεια ενός ξύλινου δοκαριού που ονομαζόταν "μανέλα" περιέστρεφαν τον κοχλία. Αυτός κατεβαίνοντας προς τα κάτω συμπίεζε τα πανιά με τον ελαιοπολτό και έτσι έτρεχε το λάδι. Όταν τελείωνε το "πρώτο σφίξιμο» ανέβαιναν και οι δύο επάνω στην βάση της πρέσας. Ο Ηλίας μπροστά από την πρέσα και ο εργάτης από πίσω. Έπρεπε να κάνουν «το πρώτο νερό». Ο Ηλίας έσπρωχνε δυό-δυό ή τρία –τρία τα πανιά προς το μέρος του εργάτη. Αυτός τα έπαιρνε και τα στοίβαζε δίπλα του. Μετά τα τοποθετούσε πάλι στην λεκάνη ένα-ένα προσέχοντας ώστε η πλευρά με το άνοιγμα να ήταν προς το μπροστινό μέρος της πρέσας. Ο Ηλίας άνοιγε τα πανιά και έριχνε μέσα ζεστό νερό. Αφού τα τοποθετούσαν όλα ακολουθούσε το "δεύτερο σφίξιμο". Στη συνέχεια το «δεύτερο νερό» και το "τρίτο σφίξιμο".

Όλη τη διαδικασία της τριπλής συμπίεσης την ονόμαζαν «ένα μπασκί» και διαρκούσε περίπου δύο ώρες. Έκαναν συνήθως οκτώ μπασκιά τη μέρα. Στο κάθε μπασκί κατεργάζονταν 160 οκάδες ελίες αφού στο κάθε μπασκί συμπίεζαν 40 πανιά και στο κάθε πανί έβαζαν 4 οκάδες χαμούρι. Κάνοντας 8 μπασκιά την μέρα κατεργάζονταν 1280 κιλά ελιές. Περίπου 2,5 μόδια.

  Στο τέλος της ελαιοκομικής περιόδου, όταν δεν είχαν να αλέσουν ποια άλλες ελιές, φόρτωναν τα πανιά και τα τουλούμια στα μουλάρια και τα πήγαιναν στο Γαβαθά, όπου τα έπλεναν στη θάλασσα. Η δουλειά στο μύλο ξεκινούσε στις 6 το πρωί. Το βράδυ σταματούσαν αφού αλέθονταν όλες οι ελιές του παραγωγού. Μπορεί να τελείωναν στις 6 η ώρα το απόγευμα μπορεί όμως και στις εννιά το βράδυ. Ο παραγωγός περίμενε εκεί στο μύλο μέχρι να αλεστούν όλες οι ελιές του.Οι ελιές που αλέθονταν σ’αυτό το μύλο προέρχονταν από το Σίγρι και τις περιοχές Λιώτα, Δελφόνια και Λάψαρνα. Από τις άλλες περιοχές της Άντισσας άλεθαν της ελιές σε ελαιοτριβείο που υπήρχε μέσα στο χωριό. Για αλεστικά ο παραγωγός δεν έδινε χρήματα αλλά μια ποσότητα λαδιού.Ο μύλος του Σαμαραδέλλη ο οποίος λειτούργησε επί 34 χρόνια, από το 1934 έως το 1968, είναι ο τελευταίος ζωοκίνητος ελαιόμυλος της Λέσβου.

Τις πληροφορίες για το μύλο αυτό μου τις έδωσε ο Κώστας Πατσανάς ο οποίος εργάστηκε εκεί σαν εργάτης από το 1943 μέχρι το 1960.

  Ο ΜΥΛΟΣ ΤΟΥ ΒΩΒΟΥ

 Στα Δελφόνια της Άντισσας Λέσβου.  

 Στην περιοχή Δελφόνια της Άντισσας Λέσβου υπάρχει ένας μύλος που στην ευρύτερη περιοχή ήταν γνωστός σαν του «Βωβού ο μύλος». Ανήκε στον Δημητρό Μαλέλλη ο οποίος ήταν βωβός. Στην περιοχή θυμούνται ακόμα το μύλο αυτό και με το προσωνύμιο «του κτσουμλέλ’». Δηλαδή το κουτσό μυλέλ(ι). Εδώ έχει την έννοια του μικρού μύλου. Σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων της περιοχής λειτούργησε μέχρι το 1947 περίπου . Στο μύλο αυτό ο ιδιοκτήτης άλεθε τις δικές του ελιές αλλά και ελιές άλλων παραγωγών της γύρω περιοχής.

Στο σχέδιο1 έχουμε την κάτοψη του κτίσματος σε κλίμακα 1:50. Το εσωτερικό χωρίζετε σε δύο χώρους. Ο ένας καταλαμβάνει το ανατολικό τμήμα και ήταν ο χώρος όπου γινόταν η κατεργασία της ελιάς (φωτ.1). Στον άλλο που καταλαμβάνει το δυτικό τμήμα κατοικούσε ο ιδιοκτήτης του μύλου. Ο Δημητρός δεν είχε δική του οικογένεια.

Στη γωνία που σχηματίζουν ο βόρειος με τον ανατολικό τοίχο είναι εγκατεστημένος ο ελαιόμυλος (φωτ.2). Ένας πολύ χαρακτηριστικός ελαιόμυλος αφού η επιφάνεια άλεσης του δεν είναι ενιαία, αλλά αποτελείται από επτά επίπεδες πέτρες ακανόνιστου σχήματος από ηφαιστειογενές υλικό αρκετά προσεκτικά αρμολογημένες μεταξύ τους. Η κυκλική επιφάνεια που σχηματίζουν έχει διάμετρο 84 εκ. Στο κέντρο ακριβώς, σε μια από τις επτά πέτρες, υπάρχει τρύπα μέσα στην οποία περιστρεφόταν ο κατακόρυφος άξονας του ελαιόμυλου. Γύρω από την επιφάνεια άλεσης υπάρχει χείλος πλάτους 32 εκ. Σχηματίζεται με πέτρες από μαργαϊκό ασβεστόλιθο σχήματος τραπεζοειδούς ή ορθογώνιου παραλληλεπίπεδου. Είναι τοποθετημένες με κλίση προς το κέντρο έτσι, ώστε να σχηματίζεται ένα είδος λεκάνης. Η θέση του ξύλινου ελαιοπιεστήριου ήταν κοντά στο νότιο τοίχο εκεί όπου σήμερα υπάρχουν τα απομεινάρια του που φαίνονται στη φωτογραφία 1.

Ελαιοπιεστήριο στα Μοναστηρέλια Λέσβου.

 Ο ποιό διαδεδομένος κατά την αρχαιότητα μηχανισμός για να συμπιεστούν οι αλεσμένες ελιές και να βγει το λάδι ήταν το πιεστήριο με μοχλό (σχ. 1). Ένα δοκάρι μήκους περίπου 6 μέτρων είχε στερεωμένη την μια του άκρη σε ακλόνητο σημείο ενώ η άλλη άκρη του έλκονταν προς τα κάτω με κάποιο μηχανισμό. Κάτω από το δοκάρι ήταν τοποθετημένες οι αλεσμένες ελιές. Καθώς αυτό έλκονταν προς τα κάτω τις συμπίεζε. Σε παλιότερες εποχές κρεμούσαν στο ελεύθερο άκρο του δοκαριού βαριές πέτρες. Τότε είχαμε το ελαιοπιεστήριο με μοχλό και βάρος. Αργότερα το ελεύθερο άκρο του έλκονταν προς τα κάτω με στρόφαλο ο οποίος ήταν στερεωμένος σε ογκώδη μονόλιθο. Αυτό ήταν το ελαιοπιεστήριο με μοχλό και στρόφαλο. Τέλος όταν ανακαλύφθηκε ο ξύλινος κοχλίας ο στρόφαλος αντικαταστάθηκε από κοχλία. Αυτό ήταν το ελαιοπιεστήριο με μοχλό και κοχλία. Μια κατηγορία μονόλιθων από αυτούς που συναντάμε περπατώντας στη λεσβιακή ύπαιθρο έχουν στην επάνω επιφάνεια τους κοιλότητα. Υπάρχει η άποψη ότι μέσα στην κοιλότητα αυτή περιστρεφόταν το κάτω άκρο του κοχλία. Έτσι όταν συναντάμε πεζοπορώντας μονόλιθο με κοιλότητα στην επάνω επιφάνεια του το πιθανότερο είναι να βρισκόμαστε μπροστά σε ένα μονόλιθο επάνω στον οποίο ήταν κάποτε στερεωμένος ξύλινος μηχανισμός με κοχλία. Θα συναντήσουμε έναν όταν βρεθούμε στα Μοναστηρέλια (φωτ.1). Είναι μονόλιθος τύπου Β4  στη λεσβιακή τυπολογία με κωδικό Μ 82. Όταν τον φανταστούμε στην κανονική του θέση η κοιλότητα θα είναι στη επάνω επιφάνεια του. Σε μια πλαϊνή πλευρά του έχουν λαξεύσει σταυρούς (φωτ.2).
Σε μία από τις πλαϊνές πλευρές του βλέπουμε λαξευμένη εγκοπή. Ακριβώς ίδια εγκοπή υπάρχει στη απέναντι της πλευρά που είναι βυθισμένη στο έδαφος. Να παρατηρήσουμε ότι:
α) οι δυο εγκοπές αρχίζουν από την επάνω επιφάνεια και φτάνουν μέχρι την βάση. Υπάρχει κατηγορία μονόλιθων στους οποίους οι εγκοπές δεν φθάνουν μέχρι τη βάση.
β) οι εγκοπές αυτές είναι στενότερες στο επάνω μέρος τους και φαρδύτερες στο κάτω.
Και τα δυο αυτά τεχνικά χαρακτηριστικά έχουν μεγάλη σημασία στην στερέωση του ξύλινου μηχανισμού επάνω στο μονόλιθο.

ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΙΚΗ ΤΩΝ ΣΑΜΑΡΙΩΝ ΤΗΣ ΛΕΣΒΟΥ

                           Καβαλάριδες άγιοι στην ξυλογλυπτική των σαμαριών της Λέσβου

               Πριν από την εμφάνιση των αγροτικών μηχανών και αυτοκινήτων η μεταφορά της γεωργικής παραγωγής και των ίδιων των ανθρώπων γινόταν αποκλειστικά και μόνο με τα άλογα, τα μουλάρια και τα γαϊδούρια. Γι’ αυτό το σκοπό τα ζώα αυτά έπρεπε να εξοπλιστούν με την κατάλληλη ιπποσαγή που θα μοίραζε ομαλά στις πλάτες των υποζυγίων το βάρος του φορτίου. Αυτό το κάνει το σαμάρι το οποίο σχεδιάζεται και κατασκευάζεται από το σαμαρά με τέτοια συναρμολόγηση, ώστε να εκμεταλλεύεται στο έπακρο τις μηχανικές ιδιότητες του ξύλου και ταυτόχρονα να είναι άρτιο από λειτουργικής πλευράς. Κάθε ζώο έχει σαμάρι φτιαγμένο στα μέτρα του, για να εφαρμόζει τέλεια.



φωτ.1

Σε παλιότερα χρόνια ο σαμαράς είχε συνείδηση ότι το επάγγελμα του ήταν κοινωνική λειτουργία, καθώς εξυπηρετούσε ανάγκες της κοινωνικής ζωής. Δεν το αντιλαμβανόταν απλά και μόνο ως μέσο βιοπορισμού με το οποίο έβγαζε το ψωμί το δικό του και της οικογένειας του, γι΄ αυτό το σεβόταν και το τιμούσε. Έβαζε όλη του την αξιοσύνη, ώστε τα έργα των χεριών του να είναι στέρεα και σίγουρα αλλά και κομψά και όμορφα στολισμένα.



φωτ.2

              Τα σαμάρια οι σαμαράδες τα στολίζουν με διακοσμητικά στοιχεία τα οποία ονομάζονται “πλώμια”. Τα καλύτερα “πλώμια” τα κάνουν στο νώμο του σαμαριού, μιας και εκεί υπάρχει μεγαλύτερη ελεύθερη επιφάνεια που τους επιτρέπει να δημιουργήσουν και επειδή ο νώμος είναι το πιο εμφανές σημείο κάθε σαμαριού. Τα εργαλεία που χρησιμοποιούν, για να κάνουν τα “πλώμια”, ονομάζονται “πλουμστάρια”. Τα πλώμια είναι είτε ανάγλυφα είτε εγχάρακτα. Τα ανάγλυφα τα οποία είναι και τα κύρια διακοσμητικά στοιχεία ενός σαμαριού είναι ο δικέφαλος αετός, τα “ζουμπλέλια”, ζουμπουλέλια δηλαδή, τα “κυπαρισσάκια” οι “μαργαρίτες”, τα άλογα, οι γοργόνες. Τα εγχάρακτα είναι συμπληρωματικά διακοσμητικά στοιχεία και κοσμούν όλα τα τμήματα του σαμαριού. Άλλοτε είναι απλά αυτοτελή σχήματα, όπως αστράκι, σταυρός, και άλλοτε απλές γραμμές ευθείες ή καμπύλες οι οποίες συνδυαζόμενες και επαναλαμβανόμενες σχηματίζουν διακοσμητικά σχέδια. Έτσι στη Λέσβο αναπτύχθηκε ένας ιδιαίτερος κλάδος λαϊκής ξυλογλυπτικής που συνδέεται με τις ανάγκες της επαγγελματικής ζωής των κατοίκων του νησιού μας. Η ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΙΚΗ ΤΩΝ ΣΑΜΑΡΙΩΝ ΤΗΣ ΛΕΣΒΟΥ.

           Υπάρχουν στο νησί πέντε σαμάρια με μια τελείως ιδιαίτερη διακόσμηση. Και στα πέντε απεικονίζονται στο νώμο άγιοι της χριστιανικής θρησκείας. Άλλη μια ιδιαιτερότητα των πέντε αυτών σαμαριών είναι ότι κατασκευάστηκαν από σαμαρά αλλά ο νώμος τους σκαλίστηκε από ξυλογλύπτη. Όταν ο σαμαράς τελείωνε το νώμο του σαμαριού τον έστελναν στο ξυλογλύπτη.       

Αυτός τον σκάλιζε και τον επέστρεφε στο σαμαρά για να “σκαρώσει”, δηλαδή να συναρμολογήσει, το σαμάρι αφού εν το μεταξύ είχε ετοιμάσει και τα υπόλοιπα σαμαρόξυλα. Στα τρία από αυτά απεικονίζεται ο Άγιος Γεώργιος σαν καβαλάρης δρακοκτόνος (φωτ. 1).

                                                                                       φωτ.3

 

Η δρακοκτονία συμβολίζει τη νίκη επί του κακού. Τα κατασκεύασε το 1999 ο Μιχάλης Παπαγιάννης ο οποίος είναι σαμαράς στα Πάμφιλα. Το Άγιο Γεώργιο σκάλισε ο Δημήτριος Καμαρός ο οποίος είναι ξυλογλύπτης στην Αγιάσο. Και στα τρία η απεικόνιση του αγίου είναι πανομοιότυπη. Στο τέταρτο σαμάρι το οποίο κατασκευάστηκε το 2007 απεικονίζονται δυο άγιοι,ο Άγιος Γεώργιος και ο Άγιος Δημήτριος καβάλα στα άλογα τους (φωτ. 2). Και αυτό το έχει κατασκευάσει ο Μιχάλης Παπαγιάννης και έχει σκαλίσει τους Αγίους ο Δημήτριος Καμαρός. Στο πέμπτο σαμάρι απεικονίζεται ο Άγιος Δημήτριος καβαλάρης (φωτ.3). Το κατασκεύασε το 2009 ο Στρατής Τσουκαλοχωρίτης, ο οποίος είναι σαμαράς στο Σκόπελο και το σκάλισε ο Ελευθέριος Αντωνάκας, ο οποίος ήταν μαραγκός στο Πλωμάρι.